Iedereen voelt zich weleens somber. Maar bij sommige jongeren blijft dat gevoel langer hangen. Ze hebben minder zin om iets te doen, piekeren veel of zijn vaak moe. Sport kan dan meer zijn dan alleen bewegen. Vooral in een teamsport, zoals voetbal, vinden jongeren steun, plezier en afleiding. Volgens Frederieke Vriends, klinisch neuropsycholoog en directeur van MIND Us, en Wikke van Stam, sportpsycholoog en onderzoeker bij het Mulier Instituut, kan sport jongeren helpen om zich geestelijk sterker en energieker te voelen.

Sporten tegen sombere gevoelens

Bewegen zorgt ervoor dat je lichaam gelukshormonen aanmaakt, zoals endorfine en dopamine. Daardoor voel je je na een training of wedstrijd vaak rustiger en vrolijker. Frederieke: “Jongeren hebben vaak volle dagen met school, een bijbaan en sociale contacten. Hun hoofd staat altijd aan. Sport kan een manier zijn om spanning los te laten en weer plezier te voelen.”

Hoe zie je dat een jongere somber is?

Sombere gevoelens zijn niet altijd zichtbaar, maar vaak wel merkbaar in gedrag. Coaches en trainers zien jongeren wekelijks en kunnen daardoor signalen snel opmerken. Ook ouders kunnen veel zien in het dagelijks leven. Let bijvoorbeeld op:

• weinig zin in activiteiten die eerder leuk waren;
• sneller boos of verdrietig reageren;
• slecht slapen of veel piekeren;
• moeite met concentreren.

Wikke: “Trainers zien jongeren in een andere situatie dan ouders of leraren. Vaak juist in een meer speelse en ontspannen omgeving. Daardoor vallen soms dingen op die in de klas of thuis niet zichtbaar zijn. Het is belangrijk dat trainers zulke signalen serieus nemen en erover praten.”

Hoe ouders en coaches kunnen helpen

Als jongeren plezier ervaren in sport, dan voelen ze zich vaak minder somber. Ouders en coaches hebben hierin een belangrijke rol. Zij kunnen helpen door de nadruk te leggen op ontspanning in plaats van prestaties. Frederieke: “Het probleem is vaak dat jongeren weinig momenten hebben om echt te ontspannen. Sporten kan juist ontspanning geven, maar dan moet het niet alleen om winnen of presteren gaan.”

Er ontstaat vertrouwen tussen volwassenen en jongeren als je open gesprekken voert en fouten maken of verliezen normaal vindt. Zo ervaren jongeren dat ze zich niet hoeven te verstoppen en dat ze kunnen praten over hun spanning.

Tips voor ouders en coaches

• Benadruk plezier in plaats van prestaties.
• Maak tijd voor ontspanning naast school en sport.
• Praat open met jongeren over hoe ze zich voelen.
• Laat zien dat fouten maken en verliezen erbij horen.

Met de lesblokken van De Checkers krijgen trainers en coaches praktische uitleg om sombere gevoelens beter te herkennen, gesprekken erover te voeren en door te verwijzen.

Dit artikel is geschreven in samenwerking met Frederieke Vriends en Wikke Stam. Frederieke is klinisch neuropsycholoog en directeur van MIND Us. Wikke is sportpsycholoog en senior onderzoeker bij het Mulier Instituut.