De meeste mensen kennen het gevoel van spierpijn. Het hoort bij trainen en jezelf uitdagen. Het voelt zwaar, maar het maakt je uiteindelijk sterker. Hetzelfde geldt voor stress. Een beetje spanning kan je prikkelen en uitdagen, net als een stevige training. Maar als stress te vaak of te heftig aanwezig is, werkt het juist negatief: het put je uit. Jongeren voelen zich dan leeg, somber of verliezen hun plezier in sport. Volgens Loes Keijsers, hoogleraar aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, is het belangrijk dat trainers en ouders dit verschil leren herkennen.

Stress die helpt: de mentale spierpijn

“Een bepaalde hoeveelheid stress hoort bij het leven van jongeren. Dat is normaal en iedereen heeft het. Of het nou gaat om school, je eerste liefde of alleen naar huis fietsen. Het is spannend, maar die stress hoort erbij en het helpt je groeien”, vertelt Loes. “Ik noem dat mentale spierpijn: het is ongemakkelijk, maar het maakt je mentaal sterker.” Denk aan een spannende wedstrijd of een toets. Allemaal dingen die je eens voor het eerst moet doen en een beetje spannend zijn. Eerst voel je de spanning, maar daarna vaak ook trots en opluchting. Dit werkt net zoals bij spierpijn na een training en ook dit maakt je veerkrachtiger.

Wanneer stress te veel wordt

Als spanning te lang aanhoudt of te groot wordt, merk je dat vaak aan slecht slapen, een slecht humeur of het verliezen van plezier in sport. Blijven zulke klachten wekenlang bestaan, dan lijkt het op een blessure: je lichaam of je hoofd trekt aan de noodrem. Loes: “Wanneer stress te ernstig is en te lang doorgaat, dan kan dat omslaan in angst of somberheid.”

Signalen van een mentale blessure

Zo herken je als coach of ouder langdurige stress bij jongeren:

• stiller zijn dan normaal
• snel boos of verdrietig reageren
• vaker afwezig zijn bij trainingen of wedstrijden
• minder plezier hebben in sport
• moeite hebben met concentreren

Lees ook het artikel: Mentale klachten herkennen in de kleedkamer: 5 signalen voor trainers en leiders 

Hoe coaches kunnen helpen

Net als bij een lichamelijke blessure geldt: hoe eerder je erbij bent, hoe sneller het herstel kan beginnen. Trainers spelen hierin een belangrijke rol. Door plezier centraal te stellen, ontstaat een veilige sfeer. Geef complimenten voor de inspanning, praat open over spanning en laat zien dat verliezen erbij hoort. Zo leren jongeren dat stress normaal is en dat iedereen het weleens ervaart. Ook ontdekken ze wanneer stress te veel wordt en wat ze kunnen doen om zich weer oké te voelen.

Lees ook het artikel: Zo kunnen coaches bijdragen aan de mentale gezondheid van jongeren 

Wat jongeren zelf kunnen doen

Jongeren kunnen zelf ook stappen zetten om met stress om te gaan:

• Praat met iemand die je vertrouwt.
• Zorg voor genoeg rust naast school en sport.
• Beweeg voldoende en eet gezond.
• Leg je telefoon vaker weg.
• Richt je op de inspanning in plaats van alleen het resultaat.
• Accepteer dat fouten maken normaal is.

Loes: “Jongeren willen het zo goed doen dat ze soms vergeten te genieten. Terwijl juist plezier en ontspanning nodig zijn om stress op een gezonde manier te kunnen verwerken. Dus ga naar buiten, trap een balletje, haal geintjes uit en laat de telefoon even thuis.”

Lees ook het artikel: Faalangst en tegen je verlies kunnen: zo leer je ermee omgaan

Dit artikel is geschreven in samenwerking met prof. dr. Loes Keijsers. Loes is hoogleraar aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en doet